Narodowy Fundusz Zdrowia podtrzymał stanowisko, że korzystanie ze świadczeń na podstawie specustawy ukraińskiej nie jest okresem ubezpieczenia zdrowotnego. W odpowiedzi z 2 października 2026 roku prezes NFZ Filip Nowak wyjaśnił konsekwencje dla osób ze statusem UKR, które chcą zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia. Spór z RPO dotyczy opłaty dodatkowej za przerwę w ubezpieczeniu. Nie oznacza, że każdy obywatel Ukrainy ma zapłacić taką samą kwotę ani że Fundusz odmówił wszystkim dostępu do leczenia.
Prawo do świadczeń i status ubezpieczonego
Sednem odpowiedzi NFZ jest rozróżnienie dwóch podstaw korzystania z publicznej opieki zdrowotnej. Jedna wynika z ubezpieczenia, druga z uprawnienia nadanego szczególną ustawą. Fundusz twierdzi, że dawny art. 37 specustawy zapewniał określone świadczenia osobom formalnie nieubezpieczonym. Samo ich otrzymywanie nie zmieniało tego statusu.
W piśmie do zastępcy RPO Adama Krzywonia NFZ potwierdza, że przy zawieraniu umowy dobrowolnego ubezpieczenia nie uwzględnia tego czasu jako okresu objęcia ubezpieczeniem. Może on zatem wpływać na przerwę braną pod uwagę przy opłacie dodatkowej. Jest to stanowisko Funduszu przedstawione w korespondencji, a nie przywołany w sprawie prawomocny wyrok sądu.
Rozróżnienie ma praktyczny skutek dla osoby przechodzącej między podstawami dostępu do świadczeń. Z jej perspektywy leczenie mogło być finansowane publicznie przez cały czas. Z perspektywy przyjętej przez NFZ ciągłość świadczeń nie jest tożsama z ciągłością ubezpieczenia. Właśnie ta różnica, a nie sam fakt wcześniejszego leczenia, wywołała interwencję rzecznika.
RPO pyta o cel opłaty i barierę finansową
Adam Krzywoń skierował kolejne wystąpienie 9 września. Nawiązał do sygnałów Fundacji „Dom tam, gdzie Ty” oraz wcześniejszej odpowiedzi NFZ z maja. Nie kwestionował jedynie nazwy formalnego statusu. Pytał, czy okres realnego korzystania ze świadczeń można traktować tak samo jak całkowite pozostawanie poza publicznym systemem.
Według argumentacji RPO opłata za przystąpienie po przerwie ma przeciwdziałać wchodzeniu do systemu dopiero wtedy, gdy powstaje potrzeba leczenia. Osoby objęte szczególną regulacją znajdowały się jednak w innej sytuacji: miały już ustawowe prawo do świadczeń. Rzecznik widzi ryzyko, że obciążenie utrudni im kontynuację dostępu po zmianach przepisów.
Ta ocena nie jest rozstrzygnięciem indywidualnej sprawy. Pokazuje problem proporcjonalności i skutków przyjętej wykładni. Do stwierdzenia, jak wysoka bariera wystąpiła u konkretnej osoby, potrzebne byłyby jej dokumenty, historia ubezpieczenia i stanowisko właściwego oddziału. Z ogólnej korespondencji nie wynika jednolita kwota dla całej grupy.
Zwolnienie i raty są możliwe na wniosek
NFZ nie ogłosił automatycznego wyłączenia obywateli Ukrainy z opłaty dodatkowej. Wskazał natomiast inną podstawę uwzględnienia trudnej sytuacji. W uzasadnionych przypadkach Fundusz może na wniosek osoby odstąpić od pobrania opłaty albo rozłożyć ją na miesięczne raty. Odpowiedź mówi o maksymalnie 12 ratach.
Fundusz powołał art. 68 ust. 11 ustawy o świadczeniach. Przypomniał też oddziałom wojewódzkim zarządzenie nr 150/2020/GPF z 29 września 2020 roku. Jako istotne okoliczności wymieniono sytuację materialną, warunki rodzinne, stan zdrowia i inne przesłanki wskazujące na trudną sytuację życiową. Nie jest to deklaracja, że każdy wniosek zostanie rozpatrzony pozytywnie.
Możliwość rat również nie oznacza anulowania opłaty. Rozłożenie płatności zmienia sposób jej uregulowania, podczas gdy odstąpienie usuwa obowiązek pobrania w danym przypadku. To różne rozwiązania. Czytając odpowiedź, warto zachować to rozróżnienie i nie opisywać wszystkich form pomocy jednym słowem „zwolnienie”.
Cztery pytania i odpowiedź bez zmiany głównej wykładni
RPO chciał potwierdzenia stanowiska, informacji o uwzględnianiu wcześniejszych świadczeń, wyjaśnienia możliwości ulg oraz danych o wytycznych dla oddziałów. Październikowa odpowiedź odnosi się kolejno do tych kwestii. Główna interpretacja pozostaje bez zmiany, natomiast Fundusz wskazuje istniejącą ścieżkę uwzględniania trudnej sytuacji przy opłacie.
Nie można z tego wywnioskować, że praktyka każdego oddziału jest już jednakowa. Przekazanie wskazówek to czynność organizacyjna; ocena ich stosowania wymagałaby danych o decyzjach i wnioskach. W opublikowanych dokumentach nie ma takiego zestawienia. Nie znamy liczby osób, którym opłatę umorzono, ani liczby odmów.
Nie należy również przedstawiać sprawy jako sporu o to, czy wcześniej udzielone leczenie było bezprawne. NFZ potwierdza istnienie szczególnego uprawnienia do świadczeń. Kontrowersja dotyczy późniejszego sposobu liczenia okresu bez ubezpieczenia i warunków wejścia do ubezpieczenia dobrowolnego. To inny problem prawny i finansowy.
Co wynika z opublikowanej korespondencji?
Stan wiedzy na 11 października obejmuje wystąpienie RPO oraz podpisaną odpowiedź NFZ. Dokumenty pozwalają porównać argumenty dwóch instytucji. Nie zawierają rozstrzygnięcia sądu ani informacji o zmianie ustawy usuwającej omawianą rozbieżność. Nie opisujemy samego żądania rzecznika jako wprowadzonego już prawa.
Nowym elementem jest odpowiedź z 2 października, udostępniona w aktualizacji sprawy. Potwierdza dalsze stosowanie formalnego rozróżnienia i wskazuje możliwość indywidualnego wniosku. Dalsza ocena wymaga danych o praktyce oddziałów oraz ewentualnej reakcji RPO na odpowiedź. Dopiero one pokażą, czy wskazana ścieżka realnie ogranicza opisaną barierę.
Sam status UKR nie opisuje całej historii ubezpieczenia osoby. W korespondencji NFZ wymienia także ubezpieczenie obowiązkowe i zgłoszenie członka rodziny jako odrębne podstawy. Osoba objęta jedną z nich znajduje się w innej sytuacji niż ktoś korzystający wyłącznie ze szczególnego uprawnienia. Bez zbadania kolejnych okresów nie można ustalić opłaty ani przenosić przykładu jednej osoby na wszystkich uchodźców. Artykuł nie podaje bieżącej tabeli stawek, ponieważ omawiane dokumenty służą wyjaśnieniu zasad, a nie wyliczeniu indywidualnego zobowiązania.
Źródła
Stan wiedzy: 11 października 2026 roku. Materiały sprawdzono przed zaplanowaniem publikacji.
- Odpowiedź prezesa NFZ z 2 października 2026
- Wystąpienie zastępcy RPO z 9 września 2026
- RPO: korespondencja i aktualizacja sprawy
Źródła obrazów
Delegatura NFZ w Elblągu; ilustracja instytucji, nie miejsce konkretnej sprawy opisanej w korespondencji. Autor: Marcin Łukasz Kiejzik. Strona pliku w Wikimedia Commons. Licencja: Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe. Zmniejszono rozdzielczość; bez kadrowania i retuszu.
Dołącz do dyskusji