NIK o ewakuacji: ćwiczenia tylko w 13 z 36 obiektów i postulat zmiany progu obowiązku

Tylko w 13 z 36 obiektów objętych kontrolą NIK przeprowadzano praktyczne ćwiczenia ewakuacyjne. Wyniki opublikowane 2 września 2026 roku ujawniają zarówno niewykonywanie istniejących obowiązków, jak i problem z samym kryterium określającym, kiedy ćwiczenia są wymagane. Liczba pracowników może być niewielka, choć z budynku korzystają tysiące odwiedzających. Izba proponuje zmianę przepisów, a jesienne komunikaty dla szkół przypominają o obecnych wymaganiach.

Równie ważne jest oddzielenie dokumentu od jego aktualności. Przy zmianie sposobu użytkowania pomieszczeń, organizacji pracy lub grupy odwiedzających wcześniejsze założenia mogą wymagać ponownego sprawdzenia. Liczba sprzedanych biletów nie zastępuje takiej oceny. Pokazuje wykorzystanie obiektu, natomiast planowanie ewakuacji musi odnosić się do jego konkretnych warunków i użytkowników.

Kontrola dwóch województw i dwa rodzaje problemów

NIK zbadała 36 obiektów należących do 16 podmiotów w województwach podlaskim i warmińsko-mazurskim. Okres kontroli obejmował czas od początku 2022 roku do 17 października 2025 roku. Wśród obiektów były urzędy, placówki oświatowe, jednostki kultury i obiekty sportowe.

W siedmiu obiektach nie przeprowadzano ćwiczeń mimo obowiązku wynikającego z przepisów. W kolejnych 16 nie organizowano ich, ponieważ liczba stałych użytkowników nie przekraczała progu. Nie są to sytuacje tożsame. Pierwsza dotyczy przestrzegania prawa, druga pytania, czy zakres prawa odpowiada rzeczywistemu ryzyku.

Łączne 36 proc. obiektów z ćwiczeniami jest wynikiem tej próby kontrolnej. Nie oznacza, że dokładnie taki odsetek wszystkich budynków publicznych w Polsce przygotowuje się do ewakuacji. Kontrola regionalna wskazuje konkretny problem, ale nie dostarcza statystycznego obrazu całego kraju.

Sześciu pracowników i duża liczba odwiedzających

Izba podała przykład krytego lodowiska w Białymstoku. Zatrudnionych było tam sześć osób, natomiast w sezonie 2024/2025 sprzedano prawie 117 tys. biletów. Roczna lub sezonowa liczba wejść nie jest liczbą osób obecnych jednocześnie. Pokazuje jednak, że niewielka załoga obsługuje obiekt intensywnie wykorzystywany przez publiczność.

To na tej różnicy opiera się propozycja NIK: obowiązek praktycznego sprawdzenia ewakuacji powinien zależeć od maksymalnej pojemności obiektu, zamiast wyłącznie od liczby stałych użytkowników. Izba skierowała odpowiedni wniosek do ministra spraw wewnętrznych i administracji.

Wniosek pokontrolny nie jest zmianą rozporządzenia. W sprawdzonych materiałach nie znaleźliśmy potwierdzenia przyjęcia właśnie tego postulatu. Dlatego opisujemy go jako rekomendację wymagającą dalszej decyzji, a nie nowy obowiązek już nałożony na wszystkie obiekty.

Co wynika z obecnych zasad ćwiczeń

Państwowa Straż Pożarna w Kłobucku wyjaśnia, że w obiektach przeznaczonych dla ponad 50 stałych użytkowników, z ustawowymi wyjątkami, praktyczne sprawdzenie organizacji i warunków ewakuacji powinno odbywać się co najmniej raz na dwa lata. Dla szkół i podobnych placówek z cyklicznie zmieniającą się grupą ponad 50 użytkowników obowiązuje częstsza kontrola.

W tej drugiej grupie ćwiczenia organizuje się co najmniej raz w roku i nie później niż trzy miesiące od rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nową grupę. Zarządca powiadamia właściwą komendę PSP z odpowiednim wyprzedzeniem. To szczególnie ważne jesienią, gdy zmieniają się roczniki uczniów i mieszkańcy internatów.

Materiał PSP opisuje zasady, a nie stan wykonania obowiązków w kontrolowanych przez NIK budynkach. Jest niezależnym źródłem wyjaśnienia przepisów, lecz nie weryfikuje za Izbę wyników jej kontroli.

Jesienne przypomnienie skierowane do dyrektorów

Kuratorium Oświaty w Krakowie opublikowało 23 września komunikat dotyczący ochrony ludności i obrony cywilnej. Wskazało materiały dla dyrektorów placówek, w tym dotyczące okresowego sprawdzania ewakuacji. Podkreśliło znaczenie znajomości zasad, jasnego podziału zadań i wiedzy o zachowaniu w konkretnej sytuacji.

To aktualny przykład przypominania obowiązków szkołom. Nie dowodzi, że małopolskie placówki miały te same nieprawidłowości co obiekty z dwóch województw badanych przez NIK. Zestawienie komunikatów służy wyjaśnieniu problemu przygotowania, a nie tworzeniu niepotwierdzonej ogólnopolskiej listy zaniedbań.

Instrukcja i próba w praktyce pełnią różne role

Rozporządzenie dotyczące ochrony przeciwpożarowej reguluje również instrukcje bezpieczeństwa i ich aktualizację. Dokumentacja wskazuje warunki obiektu, organizację postępowania oraz ważne elementy wyposażenia. Samo posiadanie instrukcji nie pozwala jednak ocenić, czy personel potrafi zastosować ją przy nagłym zagrożeniu.

Próba może ujawnić problemy z przekazywaniem informacji, dostępnością wyjść i podziałem odpowiedzialności. To praktyczny sens postulatu NIK. Bez takich sprawdzeń trudno ocenić, jak plan zadziała przy obecności gości nieznających budynku albo osób wymagających pomocy.

Jak oceniać dalsze działania

Publiczne wyniki kontroli nie są informacją o zdarzeniu pożarowym ani dowodem, że w każdym opisanym budynku doszło do bezpośredniego zagrożenia. Dokumentują poziom przygotowania i wskazują ryzyka. Dalszym sprawdzalnym krokiem będą działania naprawcze zarządców, wykonanie zaleceń i ewentualna zmiana przepisów.

Dla mieszkańca istotne jest, czy obiekt ma aktualną organizację bezpieczeństwa i sprawdza ją w praktyce. Ocena powinna uwzględniać warunki konkretnego miejsca, zamiast opierać się wyłącznie na liczbie zatrudnionych osób lub zapewnieniu, że odpowiednia instrukcja znajduje się w segregatorze.

Źródła

Stan wiedzy: 11 października 2026 r. Materiały sprawdzono przed zaplanowaniem publikacji.

• NIK: wyniki kontroli bezpieczeństwa obiektów publicznych
• Państwowa Straż Pożarna: zasady ćwiczeń ewakuacyjnych
• Kuratorium Oświaty w Krakowie: komunikat z 23 września 2026
• ELI: rozporządzenie o ochronie przeciwpożarowej, tekst jednolity

Źródła obrazów

Archiwalna tablica lodowiska BOSiR przy ulicy 11 Listopada 28 w Białymstoku, obiektu przywołanego w komunikacie NIK. Fotografia z 2013 roku. Autor: Henryk Borawski. Strona pliku w Wikimedia Commons. Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Unported. Bez zmian redakcyjnych. Pobrano rozmiar udostępniony przez Commons. Techniczne warianty obrazu w WordPressie pozostają na wskazanej licencji.