Ministerstwo Klimatu i Środowiska zainaugurowało 30 września 2026 roku program „Zielona Transformacja”. Według resortu jego budżet wynosi blisko 800 mln zł, w tym około 680 mln zł grantów z Funduszy Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Plan obejmuje dziewięć naborów konkursowych i jedenaście projektów pozakonkursowych. Ogłoszenie programu nie oznacza, że wszystkie konkursy są już otwarte lub że wskazane inwestycje zostały wykonane.

Skąd pochodzą środki i kto odpowiada za program?

Wkład Funduszy EOG jest częścią całego budżetu, nie dodatkową kwotą ponad ogłoszone blisko 800 mln zł. Oficjalna strona programu opisuje skalę także w euro: około 188 mln, z czego około 160 mln stanowi grant, a około 28 mln wkład budżetu państwa. Przy porównywaniu informacji w różnych walutach trzeba uwzględnić zaokrąglenia i sposób przeliczenia, zamiast traktować każdą różnicę jako nowe finansowanie.

Państwami darczyńcami są Norwegia, Islandia i Liechtenstein. Program ma ograniczać różnice gospodarcze i społeczne w EOG oraz wzmacniać współpracę z tymi państwami. Nie należy nazywać go po prostu kolejnym konkursem finansowanym z budżetu Unii Europejskiej. To odrębny mechanizm, choć służy celom rozwojowym powiązanym z innymi działaniami prowadzonymi w Polsce.

Operatorem jest Ministerstwo Klimatu i Środowiska przy wsparciu NFOŚiGW. Partnerami po stronie darczyńców są Norweska Agencja Środowiska, Norweska Dyrekcja do spraw Zasobów Wodnych i Energii oraz Islandzkie Centrum Badań. Ich udział ma pomagać w wymianie doświadczeń. Nie oznacza przejęcia przez nie każdej decyzji dotyczącej lokalnej inwestycji w Polsce.

Konkurs i projekt predefiniowany mają inną ścieżkę

Dziewięć planowanych naborów ma umożliwić wybór przedsięwzięć w drodze konkursu. Jedenaście projektów predefiniowanych będzie realizowanych w odrębnym trybie pozakonkursowym. Nie są to dwie nazwy tego samego zestawu inwestycji. Pierwszy tryb wymaga porównania zgłoszeń według warunków naboru, drugi dotyczy działań wcześniej określonych w strukturze programu.

Ministerstwo wskazuje samorządy, instytucje publiczne, przedsiębiorstwa, organizacje pozarządowe i jednostki naukowe jako potencjalnych odbiorców wsparcia. Nie oznacza to uprawnienia każdej takiej instytucji do udziału w każdym konkursie. Szczegółowy katalog wnioskodawców, limity i koszty kwalifikowane trzeba sprawdzić w dokumentacji właściwego naboru.

Program umożliwia współpracę z partnerami z państw darczyńców. Taki projekt wymaga ustalenia rzeczywistego podziału zadań, a nie tylko dopisania zagranicznej nazwy do wniosku. Dla gminy lub uczelni przygotowującej przedsięwzięcie ważne będą kompetencje partnera, terminy, odpowiedzialność za koszty i sposób wykorzystania rezultatów po zakończeniu wsparcia.

Retencja i przyroda jako część infrastruktury lokalnej

Jeden z obszarów obejmuje odporność miast na zmiany klimatu. Resort wymienia retencję wód opadowych, zieloną infrastrukturę i rozwiązania oparte na przyrodzie. Z perspektywy mieszkańca chodzi o działania związane z funkcjonowaniem przestrzeni publicznej oraz gospodarowaniem wodą, nie wyłącznie o zmianę wyglądu placu lub parku. Konkretny efekt musi jednak wynikać z projektu i późniejszego pomiaru.

W części przyrodniczej zapowiedziano ochronę ekosystemów, tworzenie nowych rezerwatów i rozwój monitoringu. Oficjalny opis wskazuje też monitoring dużych drapieżników oraz budowę systemu danych o ocenach oddziaływania na środowisko. Są to różne zadania: ustanowienie ochrony terenu, zbieranie informacji i przygotowanie narzędzia administracyjnego nie dają identycznego rezultatu.

Nie można więc z samej inauguracji wywnioskować powierzchni już objętej ochroną albo liczby miejsc, w których usunięto problem podtopień. Program wyznacza kierunki finansowania. Informacje o wykonaniu będą wymagały listy przedsięwzięć, ich lokalizacji, harmonogramów i sprawozdań. Bez takich danych nie da się uczciwie przypisać mu konkretnych zmian w danej miejscowości.

Energia i obieg zasobów

W części energetycznej przewidziano społeczności energetyczne, odnawialne źródła, magazynowanie energii oraz geotermię. Program obejmuje także przygotowanie rozwiązań związanych z wychwytywaniem, wykorzystaniem i składowaniem dwutlenku węgla, czyli CCUS. Przygotowanie projektu technologicznego nie jest równoznaczne z rozpoczęciem komercyjnego działania całej instalacji.

Resort wskazuje magazynowanie energii jako jeden z tematów pierwszych konkursów. To nie ten sam instrument co nowy program przydomowych magazynów dla prosumentów finansowany z Funduszu Modernizacyjnego. Podobieństwo nazw urządzeń nie oznacza wspólnych zasad, identycznego budżetu ani możliwości zamiennego używania formularzy. Każdy program ma własnych odbiorców i warunki.

W gospodarce o obiegu zamkniętym zapowiedziano między innymi ograniczanie strat wody, cyrkularność w budownictwie i zielone zamówienia publiczne. Projekty pozakonkursowe mają również rozwijać edukację klimatyczną, narzędzia dla samorządów i cyfrowe procedury środowiskowe. Część pieniędzy może więc służyć przygotowaniu trwałych narzędzi, a nie zakupowi urządzenia widocznego na placu budowy.

Co sprawdzić przed przygotowaniem wniosku?

Potwierdzone są inauguracja, operator, budżet w przybliżeniu i plan obszarów wsparcia. Informacje pochodzą od organizatorów, nie stanowią oceny zakończonych efektów. Na oficjalnej stronie wskazano końcową datę kwalifikowalności kosztów 30 kwietnia 2031 roku. Nie jest to automatycznie termin składania wszystkich wniosków, który określą odrębne nabory.

Zainteresowana instytucja powinna ustalić, który konkurs odpowiada jej zadaniu, kto może być wnioskodawcą oraz jakie dokumenty i partnerstwa są potrzebne. Zapowiedź dziewięciu konkursów nie zastępuje ich regulaminów. Dopiero ogłoszenia poszczególnych naborów pozwolą rzetelnie porównać dostępne wsparcie z kosztem i przygotowaniem konkretnego przedsięwzięcia.

Źródła

Stan wiedzy: 11 października 2026 r. Informacje sprawdzone przed zaplanowaniem publikacji.

Źródła obrazów

Ogród deszczowy przy Illick Hall w SUNY College of Environmental Science and Forestry w Syracuse, USA, w 2019 roku. Ilustracja retencji, nie projekt finansowany z Funduszy EOG. Autor: DASonnenfeld. Strona pliku w Wikimedia Commons. Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe. Bez zmian redakcyjnych; pobrano miniaturę Commons. Techniczne rozmiary WordPressa objęte są wskazaną licencją obrazu.

Dołącz do dyskusji

Dodaj komentarz

Adres e-mail nie będzie widoczny publicznie. Komentarze pojawiają się automatycznie i są sprawdzane przez filtr antyspamowy.