NIK: nieprawidłowości w 32 z 33 przetargów straży pożarnej w kujawsko-pomorskim

Najwyższa Izba Kontroli opublikowała 5 października 2026 r. wyniki kontroli zakupów Państwowej Straży Pożarnej w województwie kujawsko-pomorskim. Nieprawidłowości stwierdzono w 32 z 33 zbadanych postępowań prowadzonych na podstawie prawa zamówień publicznych. Raport wskazuje na problemy z organizacją zakupów i nadzorem, ale nie daje podstaw, by całą wartość skontrolowanych kontraktów przedstawiać jako pieniądze utracone.

To rozróżnienie ma znaczenie dla oceny sprawy. NIK potwierdza wykonanie dostaw, inwestycji i usług, a jednocześnie kwestionuje sposób prowadzenia wielu postępowań. Sam odbiór wyposażenia nie usuwa naruszeń procedur. Z drugiej strony błąd w przetargu nie oznacza automatycznie, że zakupiony samochód czy wykonana praca były bezużyteczne.

Co obejmowała kontrola zakupów PSP?

Według komunikatu NIK badanie dotyczyło zakupów za blisko 113 mln zł netto, prowadzonych od stycznia 2019 r. do końca września 2025 r. Sprawdzono 33 postępowania objęte ustawą oraz 81 mniejszych zamówień. W tej drugiej grupie nieprawidłowości wystąpiły w 58 przypadkach. Izba wskazała także 91,7 tys. zł wydatków uznanych za niegospodarne.

Publikacja wyników w październiku 2026 r. nie oznacza, że wszystkie opisane zakupy przeprowadzono w tym miesiącu. Równie istotne jest rozróżnienie pomiędzy okresem analizowanych kontraktów a czasem prowadzenia samej kontroli. Raport zawiera ustalenia dotyczące wcześniejszych decyzji, a nie bieżący wykaz każdej transakcji straży pożarnej.

Z informacji o wynikach kontroli wynika, że jednostki wybrano celowo, kierując się między innymi skalą ich zakupów. Nie była to losowa próba wszystkich komend. Wyniku 32 na 33 nie należy więc przenosić na każdy przetarg PSP w Polsce ani traktować jako statystycznego oszacowania jakości całego systemu.

Dostawy wykonano, lecz reguły konkurencji zawodziły

Raport opisuje między innymi wybieranie ofert, które należało odrzucić, różnice między warunkami zamówienia a zawartymi umowami oraz problemy z publikacją ogłoszeń. W 20 z 33 badanych postępowań NIK wskazała brak przejrzystości lub naruszenia reguł równego traktowania wykonawców. Stwierdziła też niedobory wymaganego wyposażenia w dziewięciu komendach.

Oznacza to, że kontrola dotyczyła dwóch odrębnych pytań: czy instytucja dostała zamówiony sprzęt oraz czy kupowała go w prawidłowy sposób. Dla przedsiębiorcy ważne jest, czy miał rzeczywistą możliwość złożenia konkurencyjnej oferty. Dla mieszkańca równie ważne pozostaje, czy wydatki odpowiadały potrzebom ratowników. Wypełnienie jednego z tych warunków nie przesądza o spełnieniu drugiego.

W raporcie opisano również zaciągnięcie w czterech jednostkach zobowiązań na łączną kwotę 2 630,6 tys. zł bez upoważnienia wynikającego z planów finansowych. To osobna kategoria ustalenia, której nie można dodawać do wartości niegospodarnych wydatków tak, jakby obie kwoty oznaczały ten sam rodzaj szkody.

Próg 130 tys. zł dotyczy wcześniejszego stanu prawnego

W komunikacie pojawia się kwota 130 tys. zł związana z obowiązkiem stosowania ustawy w analizowanym okresie. Czytelnik planujący zakupy obecnie musi uwzględnić zmianę prawa. Urząd Zamówień Publicznych informuje, że od 1 stycznia 2026 r. podstawowy krajowy próg stosowania ustawy podniesiono do 170 tys. zł. Zmiana wynika z nowelizacji ogłoszonej w sierpniu 2025 r.

Nie znaczy to, że mniejsze zakupy można prowadzić bez zasad. Instytucja nadal wydaje środki publiczne i potrzebuje sposobu porównania ofert oraz dokumentowania decyzji. Własna procedura zakupowa powinna pomagać wykazać, dlaczego wybrano dany produkt i cenę. Jeżeli regulamin istnieje tylko na papierze, nie chroni ani zamawiającego, ani firm zainteresowanych kontraktem.

Zakres kontroli można prześledzić w publicznym wykazie NIK, który obejmuje komendy miejskie, powiatowe i wojewódzką. Udostępniono też wystąpienia dotyczące poszczególnych jednostek. Przy ocenianiu odpowiedzialności konkretnej komendy trzeba sięgać do jej dokumentu, zamiast przypisywać jej wszystkie błędy opisane w zbiorczej informacji. Raport obejmujący kilka instytucji nie oznacza, że w każdej wystąpił identyczny problem, identyczny koszt i identyczna reakcja kierownictwa. Rozróżnienie to chroni przed nieuzasadnionym uogólnianiem ustaleń oraz pomaga sprawdzać późniejsze odpowiedzi kontrolowanych.

Nadzór wymaga sprawdzenia także po odbiorze sprzętu

NIK postuluje szkolenia osób zajmujących się zamówieniami i systematyczne uwzględnianie tej dziedziny w kontrolach PSP. Izba łączy błędy z niewystarczającym przygotowaniem pracowników, ich obciążeniem różnymi zadaniami oraz słabym nadzorem. To diagnoza organizacyjna przedstawiona przez organ kontroli, nie prawomocne rozstrzygnięcie o odpowiedzialności karnej konkretnych osób.

Praktyczny sprawdzian zaleceń przyjdzie przy kolejnych zakupach. Istotne będzie nie samo przeprowadzenie szkolenia, lecz poprawa opisów zamówień, planowania i odbiorów. Dopiero porównanie późniejszych postępowań pozwoli ocenić, czy zmieniono sposób pracy. Zapowiedź doskonalenia zawodowego nie jest jeszcze dowodem, że stwierdzone problemy zniknęły.

Co potwierdzono, a czego raport nie rozstrzyga?

Podstawą artykułu są komunikat, pełny raport i wykaz jednostek NIK. Są to dokumenty tej samej instytucji, więc nie stanowią dwóch niezależnych kontroli. UZP niezależnie potwierdza zmianę progu prawnego. Materiał nie zawiera zweryfikowanej odpowiedzi PSP na wszystkie ustalenia ani informacji o wykonaniu zaleceń po publikacji. Nie przesądzamy winy konkretnych funkcjonariuszy i nie nazywamy 113 mln zł stratą. Wartość zamówień, naruszenie procedury i ustalony niegospodarny wydatek opisują różne rzeczy.

Źródła

Stan wiedzy: 9 października 2026 r.

• NIK, komunikat z 5 października 2026 r.
• NIK, informacja o wynikach kontroli P/25/051/LBY, zwłaszcza strony 5–14
• Urząd Zamówień Publicznych, zmiana progu od 1 stycznia 2026 r.
• NIK, lista kontrolowanych jednostek i wystąpienia pokontrolne

Źródła obrazów

Samochód straży pożarnej w Warszawie, fotografia ilustracyjna, nie przedstawia sprzętu objętego opisywaną kontrolą NIK. Autor: LoMit. Plik w Wikimedia Commons. Creative Commons Attribution 4.0. Bez zmian redakcyjnych. Plik źródłowy lub miniatura Commons; WordPress tworzy techniczne rozmiary obrazu.