UOKiK poinformował 24 września 2026 roku, że jego narzędzie DRAKE zwyciężyło w kategorii Busting Dark Patterns konkursu ICPEN i Grupy Banku Światowego. System wykorzystuje sztuczną inteligencję do szukania potencjalnych manipulacji w wyglądzie, treści i kodzie stron internetowych. Ma przyspieszać analizę materiału i wskazywać miejsca wymagające uwagi. Nie wydaje decyzji o naruszeniu prawa. Komunikat urzędu podkreśla, że każde ustalenie może zostać zmienione przez pracownika, który sam weryfikuje materiał źródłowy.

Dlaczego interfejs interesuje urząd ochrony konsumentów?

Manipulacja może polegać na sposobie prowadzenia użytkownika przez usługę, a nie tylko na fałszywym zdaniu w reklamie. Licznik udający kończącą się promocję wywołuje presję pośpiechu. Przycisk rezygnacji ukryty w kolejnych ekranach zwiększa wysiłek potrzebny do zakończenia umowy. Duży, widoczny przycisk zgody i trudna do znalezienia odmowa mogą zniekształcać wybór. UOKiK wskazuje takie rozwiązania jako przykłady dark patterns, czyli mechanizmów projektowania wpływających na decyzje konsumenta.

Sama obecność licznika albo różnica kolorów przycisków nie daje jeszcze pełnej odpowiedzi prawnej. Znaczenie mają rzeczywiste warunki promocji, funkcja komunikatu i przebieg całej czynności. Dlatego analiza obejmuje również to, czego użytkownik nie widzi na pierwszym ekranie: kolejne kroki, warunki rezygnacji oraz sposób przekazywania informacji. Przejrzystość usługi nie kończy się na starannie napisanym regulaminie, jeżeli codzienne korzystanie prowadzi człowieka w innym kierunku.

DRAKE ma pomóc wybrać materiał do sprawdzenia

Według urzędu narzędzie wspiera już wewnętrzne analizy i było wykorzystywane na wstępnym etapie związanym z postępowaniami wyjaśniającymi wobec siedmiu bukmacherów. To przykład zastosowania systemu, a nie dowód jego nieomylności. Komunikat nie przedstawia wyników niezależnego testu skuteczności, liczby fałszywych alarmów ani porównania z pracą zespołu bez wsparcia AI. Informację o korzyściach organizacyjnych należy więc traktować jako opis działania przedstawiony przez twórcę narzędzia.

Ważna jest możliwość zakwestionowania rezultatu przez człowieka. Pracownik urzędu samodzielnie sprawdza między innymi stronę przedsiębiorcy i decyduje, jak wykorzystać wynik w przygotowaniu materiału dowodowego. DRAKE nie stwierdza naruszeń, nie rozstrzyga spraw i nie jest samodzielną podstawą oceny prawnej. Takie rozdzielenie ma znaczenie zarówno dla konsumenta, który oczekuje rzetelnej ochrony, jak i dla przedsiębiorcy, którego działania muszą zostać ocenione na podstawie sprawdzonych faktów.

Postępowania wyjaśniające pozostają etapem badania

W wcześniejszym komunikacie z 24 sierpnia UOKiK opisywał monitoring rynku zakładów wzajemnych. Urząd badał projektowanie serwisów i aplikacji, komunikację z użytkownikami oraz to, czy zakończenie korzystania z usługi nie wymaga więcej formalności niż powrót do gry. Osobno wskazywał sprawy dotyczące postanowień regulaminów. Są to różne obszary kontroli i nie należy przypisywać każdej wymienionej spółce identycznego zarzutu.

Postępowanie wyjaśniające służy sprawdzeniu sytuacji. Nie oznacza samo w sobie wydania decyzji, a zastosowanie narzędzia analitycznego nie przesądza o dalszym wyniku. Wrześniowy komunikat o nagrodzie nie podaje końcowych rozstrzygnięć tych spraw. Z tego powodu rzetelny opis nie może przedstawiać siedmiu bukmacherów jako przedsiębiorców już ukaranych za wykryte przez AI manipulacje. Potwierdzone jest prowadzenie analiz i wskazany przez urząd udział systemu w ich przygotowaniu.

Co właściwie wyróżniał konkurs?

Bank Światowy opisuje kategorię Busting Dark Patterns jako poszukiwanie praktyk, dzięki którym organy wykrywają manipulacyjne rozwiązania, gromadzą dowody i wpływają na przestrzeganie prawa. Wśród przykładów znajdują się ukryte opłaty, pułapki subskrypcji i celowo skomplikowane ścieżki anulowania. Konkurs akcentował skutki działań organów, a nie samo wdrożenie nowego programu komputerowego. Nagrodę za DRAKE ogłosił UOKiK; strona konkursu potwierdza jego tematykę i zasady.

W edycji 2026 przewidziano także kategorię poświęconą docieraniu z ochroną do osób szczególnie narażonych oraz kategorię wykorzystania danych i technologii w egzekwowaniu prawa. Ten kontekst pokazuje, że sprawność instytucji jest oceniana w związku z realnymi problemami rynku. Wyróżnienie projektu nie zastępuje jednak kontroli późniejszych decyzji administracyjnych ani dowodu skuteczności każdego wskazania algorytmu. Każdy z tych elementów wymaga własnej podstawy oceny.

Co może z tego wynikać dla korzystających z usług?

Dla użytkownika istotne jest rozpoznanie sytuacji, w której uzyskanie informacji lub rezygnacja z usługi stają się niepotrzebnie trudne. Ochrona konsumentów wymaga oglądania całej drogi od reklamy do płatności i ewentualnego zakończenia umowy. Uproszczony ekran początku może ukrywać koszt ujawniany później. Z kolei łatwy powrót do usługi połączony z wieloetapową rezygnacją zasługuje na sprawdzenie w kontekście konkretnego produktu i jego odbiorców.

Stan wiedzy na 11 października obejmuje informacje o nagrodzie, deklarowanym sposobie działania DRAKE i wykorzystaniu w analizach urzędu. Nie mamy publicznego zbioru wszystkich jego wskazań ani pełnej dokumentacji oceny skuteczności. Tematem tego tekstu jest rola technologii w pracy organu, nie rozstrzygnięcie spraw przedsiębiorców. Kolejnym sprawdzalnym etapem będą wyniki konkretnych postępowań i dane pokazujące, czy narzędzie rzeczywiście ułatwia wykrywanie szkodliwych praktyk bez utraty rzetelności oceny.

Strona konkursu wymagała od zgłaszających opisania problemu, zebranych dowodów, współpracy i sposobu mierzenia wpływu. Ten wymóg pomaga odróżnić atrakcyjną prezentację technologii od udokumentowanej zmiany praktyki instytucji. Przy późniejszej ocenie DRAKE znaczenie będą miały właśnie takie mierzalne wyniki, podane wraz z metodą ich obliczania i ograniczeniami.

Źródła

Stan wiedzy: 11 października 2026 roku. Dane statystyczne i zdjęcia odnoszą się do dat wskazanych w tekście.

Źródła obrazów

Siedziba UOKiK w Warszawie na fotografii z lutego 2020 roku. Autor: Rakoon. Strona materiału źródłowego. Licencja: Creative Commons CC0 1.0 Uniwersalna. Zmniejszono rozdzielczość; bez kadrowania i retuszu.

Dołącz do dyskusji

Dodaj komentarz

Adres e-mail nie będzie widoczny publicznie. Komentarze pojawiają się automatycznie i są sprawdzane przez filtr antyspamowy.