Nie każda błędna wypowiedź polityka jest kłamstwem — to słowo sugeruje zamiar, którego zwykle nie da się ustalić z zewnątrz. Dlatego poniżej przedstawiamy pięć konkretnych twierdzeń osób związanych z Konfederacją, które niezależny serwis fact-checkingowy Demagog ocenił jako fałszywe. To nie jest ranking ani podsumowanie całej działalności ugrupowania. Każdy przykład dotyczy osobnej wypowiedzi, z określonego dnia i w konkretnym kontekście.
Weryfikacja faktów polega na porównaniu wypowiedzi z dostępnymi dokumentami, danymi i badaniami. Ocena „fałsz” nie przesądza o intencji autora; mówi natomiast, że treść wypowiedzi nie zgadza się z wiarygodnym stanem wiedzy opisanym w analizie. Warto o tym pamiętać zwłaszcza wtedy, gdy publiczna debata posługuje się skrótami, mocnymi hasłami i materiałami krążącymi w mediach społecznościowych.
1. Grzegorz Braun: „Nie było żadnej pandemii”
23 czerwca 2025 r. Grzegorz Braun w programie „Teoria Spiskowa?” powiedział: „Nie było żadnej pandemii”. Demagog ocenił tę wypowiedź jako fałsz. W uzasadnieniu wskazał, że COVID-19 jest udokumentowaną chorobą wywoływaną przez SARS-CoV-2, a Światowa Organizacja Zdrowia 11 marca 2020 r. określiła sytuację jako pandemię — czyli epidemię o zasięgu globalnym.
Spór o ocenę poszczególnych decyzji podejmowanych w czasie pandemii jest czym innym niż twierdzenie, że pandemii w ogóle nie było. Można krytykować restrykcje, komunikację władz albo wybrane rozwiązania medyczne, ale podstawowy fakt występowania globalnej epidemii został potwierdzony przez instytucje zdrowia publicznego i ogromną liczbę badań naukowych. To właśnie rozróżnienie było kluczowe dla oceny fact-checkerów.
2. Grzegorz Braun o komorach gazowych w Auschwitz
W lipcu 2025 r. Braun stwierdził, że „Auschwitz z komorami gazowymi” to „fake”. Demagog zakwalifikował tę wypowiedź jako fałsz. Istnienie komór gazowych i masowe mordy w Auschwitz-Birkenau są potwierdzone m.in. materiałami niemieckiej administracji, relacjami ocalałych i sprawców, dokumentacją powojennych procesów oraz badaniami historyków i Muzeum Auschwitz-Birkenau.
W tym przypadku nie chodzi o różnicę interpretacji historycznych, lecz o zaprzeczenie faktom utrwalonym w wielu niezależnych źródłach. Warto też pamiętać, że historia Zagłady wymaga szczególnej precyzji: cytowanie dokumentów z okresu wojny bez uwzględnienia ich czasu powstania, kompletności archiwów i późniejszych ustaleń badawczych może prowadzić do błędnych wniosków.
3. Sławomir Mentzen o „delegalizacji” Ostatniego Pokolenia w Niemczech
5 grudnia 2024 r. Sławomir Mentzen powiedział w Radiu ZET, że w Niemczech Ostatnie Pokolenie „zostało zdelegalizowane”, ponieważ uznano je za zorganizowaną grupę przestępczą. Demagog ocenił tę tezę jako fałsz. Analiza wskazuje, że wobec części aktywistów toczyły się postępowania dotyczące podejrzenia utworzenia grupy przestępczej, lecz nie było komunikatu niemieckiej prokuratury ani decyzji, która oznaczałaby delegalizację samej organizacji.
Różnica jest istotna. Postępowanie wobec konkretnych osób, przeszukanie lub zarzut nie są tym samym co sądowy zakaz działalności organizacji. W debacie o protestach klimatycznych takie pojęcia bywają używane wymiennie, choć niosą zupełnie inne konsekwencje prawne. Ocena fact-checku dotyczyła właśnie tego nieuprawnionego skrótu.
4. Krzysztof Bosak o emeryturze po jednym dniu pracy
Podczas debaty wyborczej 9 października 2023 r. Krzysztof Bosak sugerował, że obywatel Ukrainy po jednym dniu pracy może otrzymać w Polsce pełną minimalną emeryturę. Demagog uznał to za fałsz. Zgodnie z opisanym w analizie mechanizmem Polska nie wypłaca w takiej sytuacji całej emerytury za okres pracy w Ukrainie: może jedynie dopłacać różnicę do polskiej kwoty minimalnej, jeśli osoba spełnia warunki, w tym faktycznie mieszka w Polsce. Za ukraiński staż odpowiada system ukraiński.
Nie jest to więc proste świadczenie „za jeden dzień pracy”. Przepisy o koordynacji świadczeń i minimalnej emeryturze są skomplikowane, dlatego w rozmowie publicznej szczególnie łatwo zastąpić je sugestywnym, ale nieprecyzyjnym hasłem. Weryfikacja uwzględniała zasady wypłaty wyrównania oraz dane o liczbie osób korzystających z takiego mechanizmu.
5. Krzysztof Bosak o egzaminie na polskie obywatelstwo
5 lipca 2023 r. Bosak powiedział, że PiS „zlikwidował egzamin z historii i znajomości państwa polskiego” dla osób ubiegających się o obywatelstwo. Demagog ocenił wypowiedź jako fałszywą, ponieważ taki państwowy egzamin nie funkcjonował wcześniej w opisanej formie, a więc nie mógł zostać zlikwidowany. W procedurach dotyczących obywatelstwa występują inne wymagania, w tym potwierdzenie znajomości języka polskiego, ale nie oznacza to istnienia dawnego egzaminu z historii, który następnie zniesiono.
To przykład, w którym właściwe może być pytanie o to, jakie kryteria powinny obowiązywać przy nadawaniu obywatelstwa. Nie zmienia to faktu, że dyskusja o ewentualnym wprowadzeniu egzaminu nie jest dowodem na jego wcześniejsze usunięcie. Ocena odróżnia propozycję polityczną od opisu obowiązującego lub historycznego stanu prawnego.
Co wynika z tych pięciu przykładów?
Wszystkie pięć wypowiedzi dotyczy różnych tematów: zdrowia publicznego, historii, prawa niemieckiego, świadczeń emerytalnych i procedur obywatelskich. Łączy je to, że zostały opisane w konkretnych analizach jako fałszywe. Nie uprawnia to jednak do automatycznego przenoszenia tej oceny na każdą wypowiedź Konfederacji lub jej polityków. Rzetelny odbiorca powinien sprawdzać pojedyncze twierdzenia, ich datę, pełny cytat i źródła.
Najlepszą ochroną przed dezinformacją nie jest zastąpienie jednego politycznego hasła drugim, lecz sprawdzenie pierwotnych dokumentów oraz metodologii fact-checku. Ugrupowania i politycy — niezależnie od barw partyjnych — mają prawo do swoich ocen i programów. Nie mają natomiast szczególnego zwolnienia z odpowiedzialności za fakty, na których te oceny budują.
Źródła
- Demagog: wypowiedź Grzegorza Brauna o pandemii
- Demagog: karta weryfikacji wypowiedzi Grzegorza Brauna
- Demagog: wypowiedź Sławomira Mentzena o Ostatnim Pokoleniu
- Demagog: wypowiedź Krzysztofa Bosaka o emeryturze
- Demagog: wypowiedź Krzysztofa Bosaka o egzaminie na obywatelstwo
Źródło obrazu
Piotr Waglowski (VaGla), Wikimedia Commons, domena publiczna. Obraz wyświetlany jako obrazek wyróżniający.
