Poniżej nie ma rankingu „największych kłamstw” ani próby odgadnięcia, co autorzy wypowiedzi mieli na myśli. To dziesięć konkretnych twierdzeń polityków Prawa i Sprawiedliwości, które w osobnych analizach zostały ocenione jako fałszywe przez Stowarzyszenie Demagog. Przy każdym przykładzie podajemy temat i najważniejszy powód oceny. Wypowiedzi polityczne trzeba oceniać pojedynczo, w ich dacie i pełnym kontekście.
1. Jarosław Kaczyński o wpływie człowieka na klimat
6 czerwca 2026 r. Jarosław Kaczyński powiedział, że twierdzenie o wpływie człowieka na zmianę klimatu zostało przez naukę sfalsyfikowane. Demagog ocenił tę wypowiedź jako fałsz. Analiza odwołuje się do ustaleń naukowych, według których działalność człowieka, przede wszystkim spalanie paliw kopalnych, jest główną przyczyną obecnego globalnego ocieplenia. Można dyskutować o kosztach i tempie polityki klimatycznej, ale nie o tym, czy naukowy konsensus istnieje.
2. Jarosław Kaczyński i historia o „upieczeniu szczeniaka”
14 kwietnia 2026 r. Kaczyński powtórzył w Sejmie historię przypisaną węgierskiemu politykowi Péterowi Magyarowi. Demagog uznał ją za fałsz. Weryfikacja wskazała, że opowieść była rozpowszechniana jako zmyślona narracja, a nie jako potwierdzony fakt. Ten przykład pokazuje, że szczególną ostrożność trzeba zachować przy informacjach o czyimś życiu prywatnym, bo ich powielenie w wystąpieniu publicznym nie czyni ich wiarygodnymi.
3. Przemysław Czarnek o podwyżkach dla nauczycieli
Przemysław Czarnek mówił, że wynagrodzenia początkujących nauczycieli wzrosły za ośmiu lat rządów PiS o 100 proc. Demagog ocenił to jako fałsz. Płace rzeczywiście rosły, lecz według przedstawionego wyliczenia wzrost zależał od kwalifikacji i wynosił od 1 425 do 2 087 zł, a dla nauczyciela z tytułem magistra i przygotowaniem pedagogicznym był niższy niż 63 proc. Porównania płac wymagają wskazania dokładnej grupy i podstawy wynagrodzenia.
4. Przemysław Czarnek o dzieciach wychowywanych przez pary jednopłciowe
W lipcu 2024 r. Czarnek stwierdził, że wychowywanie w domach par jednopłciowych w wielu przypadkach prowadzi do problemów psychologicznych i „tragedii”. Demagog zakwalifikował tę wypowiedź jako fałsz. W analizie przytoczono przeglądy badań oraz stanowiska towarzystw naukowych, zgodnie z którymi dzieci wychowywane przez pary jednopłciowe rozwijają się równie dobrze jak dzieci par różnopłciowych. Negatywne skutki może natomiast przynosić stygmatyzacja w otoczeniu.
5. Mateusz Morawiecki o rekordowym wzroście płac
Mateusz Morawiecki przekonywał, że wzrost przeciętnego wynagrodzenia za rządów PiS był najwyższy w historii w porównywalnym okresie. Demagog ocenił twierdzenie jako fałszywe. Zestawienie wykorzystane w analizie wskazywało, że w pięcioletnim okresie wzrost wyniósł 32,51 proc., a w latach 1997-2001 przeciętne wynagrodzenie wzrosło znacznie bardziej. Problemem była zarówno przywołana wartość, jak i historyczne porównanie.
6. Mateusz Morawiecki o zależności Polski od węgla
W 2017 r. Morawiecki mówił o zmniejszeniu zależności Polski od węgla o 15 proc. w ciągu 15 lat. Demagog ocenił wypowiedź jako fałszywą, ponieważ przytoczone dane GUS obejmowały inny, dziesięcioletni okres. W tym czasie udział paliw węglowych w zużyciu finalnym rzeczywiście spadł, ale zestawienie nie potwierdzało twierdzenia w przedstawionym horyzoncie. To ważne przypomnienie, że procenty bez dat i definicji potrafią brzmieć bardziej jednoznacznie, niż są w rzeczywistości.
7. Beata Szydło o obietnicach rządu po 2023 r.
Beata Szydło powiedziała w grudniu 2024 r., że koalicja rządząca nie zrealizowała żadnego projektu poza rozliczeniami. Demagog uznał to za fałsz. Analiza wskazywała na konkretne zrealizowane obietnice, między innymi program in vitro, rozszerzenie badań prenatalnych, podwyżki dla nauczycieli oraz kasowy PIT. Można uznać ich skalę za niewystarczającą, ale słowo „żaden” nie odpowiadało przedstawionym faktom.
8. Marek Suski o „małżeństwach ze zwierzętami”
26 sierpnia 2026 r. Marek Suski stwierdził, że są państwa, w których można zawrzeć małżeństwo ze zwierzęciem. Demagog ocenił tę wypowiedź jako fałsz i wskazał, że jest to stary, nieprawdziwy przekaz. Prawo małżeńskie w różnych krajach różni się, lecz małżeństwo jest instytucją zawieraną przez osoby. Przy wyjątkowo mocno brzmiących przykładach warto oczekiwać sprawdzalnego przepisu lub orzeczenia, a nie tylko powtarzanego hasła.
9. Marek Suski o zakupach sprzętu wojskowego
W 2019 r. Suski powiedział, że poprzedni rząd nie kupił żadnego sprzętu wojskowego. Demagog uznał to za fałsz, wymieniając m.in. kontrakty dotyczące Rosomaków, czołgów Leopard i niszczycieli min Kormoran II. Część dostaw realizowano później, co mogło zacierać różnicę między momentem podpisania umowy a terminem przekazania sprzętu. Jednak brak dostawy w danym roku nie oznacza braku zakupu.
10. Mariusz Błaszczak o planie obrony z 2011 r.
Mariusz Błaszczak powtarzał, że plan z 2011 r. zakładał oddanie połowy Polski bez walki. Demagog opisał tę narrację jako fałszywą. Analiza zwraca uwagę, że ujawniony dokument dotyczył scenariusza użycia sił zbrojnych, a nie politycznej decyzji o rezygnacji z obrony części kraju. W sprawach obronności fragmenty planów, zwłaszcza wyrwane z szerszego kontekstu, łatwo zmieniają się w kampanijne skróty.
Co wiadomo, a czego nie wiadomo?
Wiadomo, że powyższe wypowiedzi zostały opublikowane lub wygłoszone w opisanych kontekstach i że Demagog nadał im ocenę „fałsz”. Nie wynika z tego automatycznie, że autorzy świadomie wprowadzali odbiorców w błąd. Artykuł nie jest też bilansem wszystkich wypowiedzi PiS. Pokazuje dziesięć sprawdzalnych przypadków, w których źródła, dane lub badania nie potwierdziły publicznie przedstawionej tezy.
Źródła
- Kaczyński o klimacie; Kaczyński o historii ze szczeniakiem
- Czarnek o płacach nauczycieli; Czarnek o dzieciach
- Morawiecki o płacach; Morawiecki o węglu
- Szydło o obietnicach; Suski o małżeństwach ze zwierzętami
- Suski o zakupach wojska; Błaszczak i plan obrony
Źródło obrazu
Kancelaria Sejmu RP, Wikimedia Commons, CC BY 2.0. Obraz wyświetlany jako obrazek wyróżniający.
