Powroty do Afganistanu: IOM bada mieszkanie, pracę i dokumenty po przyjeździe

Prawie 6,5 mln Afgańczyków wróciło z Iranu i Pakistanu od połowy września 2023 roku, podaje IOM w komunikacie z 8 października 2026 roku. Nowy raport „Returnee Resilience Overview” dotyczy życia po powrocie: mieszkania, pracy, dokumentów i dostępu do usług. Badano określoną grupę nieudokumentowanych powracających, którzy przebywali w Afganistanie przynajmniej osiem miesięcy. Procentów z tej próby nie należy przenosić na wszystkich 6,5 mln ludzi. Przekroczenie granicy i trwałe odbudowanie utrzymania to różne etapy.

Co dokładnie obejmuje trzecia runda?

IOM przedstawia gospodarstwa domowe oraz osoby powracające indywidualnie. Raport powstał w ramach Displacement Tracking Matrix. Organizacja zastrzega, że dane są reprezentatywne dla wskazanej badanej grupy, a nie dla wszystkich powracających. Jest to ważniejszy warunek interpretacji niż sam duży światowy bilans przepływów. Węższe badanie odpowiada na konkretne pytania o sytuację ludzi po dłuższym pobycie.

Okres co najmniej ośmiu miesięcy od przyjazdu odróżnia analizę od obserwacji bezpośrednio na granicy. Potrzeby pierwszych dni mogą dotyczyć szybkiego schronienia i transportu. Później znaczenie mają warunki pozostania, dostęp do utrzymania oraz usług. Badanie nie mierzy jednak automatycznie całego procesu w życiu każdej osoby. Publiczny komunikat pokazuje określony zestaw ustaleń, z właściwymi dla niego ograniczeniami.

Strona raportu DTM wskazuje okres badania od lipca do grudnia 2025 roku i publikację we wrześniu 2026. Komunikat IOM z października omawia wyniki w bieżącym kontekście powrotów. Data przedstawienia raportu nie oznacza, że każdy wywiad przeprowadzono w październiku. Rozróżnienie dat obserwacji i publikacji zapobiega przedstawianiu badania jako pomiaru warunków z jednego najnowszego dnia.

Praca nie zawsze zapewnia pełne utrzymanie

Wśród badanych powracających w wieku co najmniej 14 lat 69 procent nie było zatrudnionych w ciągu 30 dni przed wywiadem. Jednocześnie 53 procent nie miało ukończonej edukacji, a połowa specjalistycznego doświadczenia. Są to odrębne cechy, które mogą występować u tych samych osób. Nie dodajemy ich do jednej wartości i nie nazywamy odsetkiem wszystkich bezrobotnych w Afganistanie.

Wśród tych, którzy pracowali, 71 procent było zatrudnionych tylko częściowo. Ta liczba odnosi się do podgrupy pracujących, nie do wszystkich uczestników badania. Sam fakt wykonywania jakiejś pracy nie musi więc oznaczać regularnego i wystarczającego dochodu. Zmiana mianownika pozwala właściwie odczytać, dlaczego raport przedstawia obok siebie brak pracy i niedostateczne możliwości utrzymania mimo jej wykonywania.

Według IOM 54 procent badanych gospodarstw i indywidualnych powracających nie mogło pokryć podstawowych potrzeb. To wynik dotyczący materialnego funkcjonowania. Nie pozwala przypisać identycznej przyczyny każdemu respondentowi. Powiązanie edukacji, doświadczenia, zatrudnienia i kosztów życia jest tematem analizy, lecz sam komunikat nie dowodzi jednego mechanizmu ekonomicznego odpowiadającego za każdą odpowiedź.

Mieszkanie tymczasowe i ryzyko utraty miejsca

Większość badanych mieszkała w schronieniu przejściowym: IOM wskazuje 77 procent. W 51 procentach przypadków brakowało wystarczającej przestrzeni mieszkalnej. To dwa różne wskaźniki. Przejściowy charakter miejsca nie opisuje automatycznie jego metrażu, a brak przestrzeni może dotyczyć różnych form zamieszkania. Zestawienie pokazuje niepewność warunków, nie precyzyjny spis jednego rodzaju budynków.

Po powrocie 14 procent badanych doświadczyło eksmisji, najczęściej z powodu niemożności zapłaty czynszu. Organizacja wskazuje również umowy ustne i zamieszkiwanie u innych osób. Brak stabilnej podstawy pobytu może utrudniać planowanie pracy i nauki. Nie podajemy jednak odsetka wszystkich mieszkańców kraju z formalnym prawem do lokalu, ponieważ raport nie bada takiej populacji.

Wśród ocenianych powracających 82 procent przybyło jako gospodarstwa domowe, a przeciętna wielkość gospodarstwa wynosiła 6,1 osoby. Ponad połowę badanych stanowiły osoby poniżej 18 lat. Są to cechy próby, ważne dla zapotrzebowania na mieszkanie, naukę i ochronę. Nie są automatycznie strukturą wieku wszystkich powracających ani całej ludności Afganistanu.

Dokumenty łączą się z dostępem do usług

Tylko 21 procent respondentów gospodarstw informowało, że dokumenty mają wszyscy członkowie rodziny. Odrębny wskaźnik mówi, że 43 procent gospodarstw i osób powracających indywidualnie nie miało dokumentów potrzebnych do korzystania z właściwych usług. Nie należy traktować tych procentów jako prostych dopełnień do stu. Pytania i grupy odpowiedzi dotyczą innego zakresu.

IOM wskazuje ponadto problemy z dostępem do zdrowia, elektryczności, wody i usług reagowania na katastrofy. Dlatego wsparcie ma obejmować zarówno powracających, jak i społeczności przyjmujące. Wspólna placówka lub sieć obsługuje więcej niż jedną grupę. Organizacja apeluje o trwałe rozwiązania i pomoc w miejscu osiedlenia, ale komunikat nie stanowi rozliczenia zaspokojenia każdej z opisanych potrzeb.

Zamiar pozostania nie dowodzi pełnej reintegracji

Trzy czwarte badanych nie planowało opuszczenia obecnego miejsca. Deklaracja zamiaru dotyczy momentu wywiadu i może zależeć od przyszłej pracy lub warunków ekonomicznych. Nie oznacza pewności pozostania ani oceny bezpieczeństwa wszystkich powrotów. Stan wiedzy na 12 października obejmuje raport i komunikat IOM, a nie niezależne badanie całej populacji. Najważniejsze ograniczenie pozostaje wyraźne: wynik węższej próby nie jest statystyką wszystkich osób wracających z Iranu i Pakistanu.

Źródła

Stan wiedzy: 12 października 2026 roku. Dane statystyczne i zdjęcia odnoszą się do dat wskazanych w tekście.

• IOM: komunikat i nota o zakresie reprezentatywności, 8 października
• IOM DTM: strona raportu Returnee Resilience, wrzesień2026

Źródła obrazów

Przejście graniczne Torkham między Afganistanem i Pakistanem we wrześniu 2011 roku, fotografia archiwalna szlaku powrotów. Autor: Master Sgt. Michael O'Connor (US armed forces), cropped by Officer. Strona materiału źródłowego. Licencja: Creative Commons Attribution 2.0. Zmniejszono rozdzielczość; bez dodatkowego kadrowania i retuszu. Otwarta licencja materiału pozostaje wskazana w atrybucji.